etxalar - Etxalar

ETXALAR

      KIROLAK  INFORMAZIOA:
    Etxalarko webgune ofiziala www.etxalar.eu da!
              Etxalarren kirol aunitz praktikatzen dira.Horietatik lau hartu ditugu:

                                                    1.- Esku pilota
                                                    2.- Futbola
                                                     3.- Arrantza
                                                    4.- Ehiza

                              ESKU PILOTA:

                         orain urte asko, frontisa elizako pareta zen. haren aurka aritzen ziren pilotan , bai profesionalak baita afizionatuak ere. Etxalarko kasuan gaur egun kotxeen aparkaleku ttiki bat da.
                                          Herriko frontoia 1919. urtean eraiki zen. Orduan ez zeukan teilaturik baina gaur egun nahiz eta ez itxia egon teilatua dauka.

                                           Hainbat ekitaldi egiten dira: lehiaketak, pilota partidak, entrenamenduak (pilota) bazkariak...

                                           Etxalarren pilotari onak izan dira, hainbat txapel ekarri zituzten herrira.

                                            Hauek dira:

                                                1.- Marcelino Vergara
                                                2.- Salvador Vergara
                                                3.-Arribillaga anaiak (pala)

                                            Gaur egun Etxalarren jokatzen diren txapelketak gazteen artekoak eta Bortziri mailakoak dira.

FUTBOLA:

Honako hau, mundu mailako kirola da. Etxalarren praktikatzen da baina ez da txapelketarik egiten. Etxalartik hurbilen bi talde daude: Beti Gazte (lesaka) eta Gure Txokoa (Bera).

Etxalarren eskolako futbol zelai txiki bat dago baina ezinezkoa da bertan helduen partidurik egin txikiegia delako.

ARRANTZA:

                    Etxalarren arrantza ere egiten da bere denboran.

                                 Hainbat erreka daude :

                                       1.- tximista (ibaia)
                                       2.- artaingo erreka
                                       3.-basateko erreka
                                       4.- Arruan erreka
                              Etxalarren hiru modutan egiten da arrantza:

                                       1.- Eskuz: Eskuarekin hartzen da hartu nahi duzun arraina.
                                       2.- Kañaberakin (kaña): Kaña uretara bota aurretik arrainei gustatzen zaien zerbait jarri behar da puntan arrainak erakartzeko. Ondoren uretara bota eta esperatu arraina etorri arte eta azkenik kañaren pita goiti tiratu eta atera.
                                       3.- Zalabarda: Sare karratu bat da. Arrainak dauden tokitan jarri eta harrapatu.



                                      EHIZA:

                               Etxalarren dago hemen inguruko ehiza lekurik famosoena.Usategiak. BERTAKO INFORMAZIOA HEMEN AZPIAN AURKITUKO DUZU.

                               Beste ehiza leku batzuk ere badaude:

                                    1.-Usumiats: Zugarramurdiko bidean. hego haizea lagun
                                    2.- Usategiak  ipar haizea lagun
                                    3.- Gorospil

                         usoa, tortoila eta billigrua ehizatzen da gehienbat Etxalarren.

Etxalarko hirigunea, mendiez inguraturik dago, hauek herria haizeetatik babestuz. Klima oso hezea da baina epela eta osasuntsua. Etxeak, gehientsuak nahiko haundiak, harriz eta egurrez eginak dira batez ere, eta kalean zehar pasiatu ezkero, etxeen sarrerako ateburutan ikusi dezakegu batzuen eraiki datak (XVI – XVIII) eta hauen armarriak nola ez. Etxeetaz aparte, badira bertze gauza aunitz edozeinen kuriosetea asetzeko modukoa; Iñarretako gurutzea, errotak, eskuzko garbilekua,...

Herriko auzoen lokalizazioa ikusita bereizketa ttiki bat egiten ahal da, alde batetik hiriguneko auzoak eta bertzetik baserrikoak. Hirigunekoak Andutzeta, Iñarreta, Jauregieta, Antsolokueta, Beolaldea, Goikolanda eta Behekolanda dira. Guztiak, herria gurutzatzen duten errekengatik bananduak daude. Baserritako auzoak berriz hirigune inguruan daude kokaturik. Beraien izenak Gorosurreta, Lurriztiederra, Urritzokieta, Larrapil-Sarriku Lakain-Apezberro eta Orizki auzoak dira. Auzoak osatzen duten baserriak herrian dauden etxeen antzekoak dira baina bere ingurunean landa eta belati ederrak dituzte, beraien lanak egiteko eta abereak bazkatzeko

NON DAGO?

. Etxalarko herria Nafarroko iparraldean dago, bortziritako herririk ekialdetarrena izanik. Iparraldean Bera eta Sara-ko herriekin egiten du muga, ekialdean Baztaneko bailararekin, hegoaldean Bertizaranarekin eta mendebaldean berriz Igantzi eta Lesakarekin

Etxalarrek Bidasoa aldeko legatu guztia biltzen du: Kontrabando ekintza biziak, Lanbro eta euri finagatik apaindutako belati berdeak, pago basoak.... eta Euskara ondare kulturala garrantzitsuena bezala. Taldean joateko eszenategi paregabea da, bidenabar Pio Barojaren pertsonaien abenturak girotutako lekuak ikusiriz.

NOLA AILEGATU GURE HERRI POLIT HONETARA:

Irun eta Iruña batzen dituen errepidea hartu, N-121 hain zuzenki , 70. puntu kilometriko arte. Hemen Etxalarrera dihoan eskualdeko bidea hartu eta lau kilometro egiterakoan herrian aurkituko gara. Etxalarrera baita ere bertze lekuetatik ailegatzen ahal da, adibidez Saratik datorren errepidea (D-932) hartuta edota Zugarramurditik datorrena hartuta. Bi errepide hauek, Zugarramurditik datorrena berexiki, oso zail eta nahasiak dira, baina leku ikusgarriak dira
Etxalarko errepide nagusia, hau da etxalar eta etxalarko bentak elkartzen dituena NA 4400 da.


                                              EKONOMIA:

                    Gaur egun jende gutxiago ari da nekazaritzan eta abeltzaintzan.Jende gaztea industrian ari da lanean nekazaritzan eta abeltzaintzan ez delako dirurik irabazten.

                             Abere gutxiago daude gaur egungo baserrietan. Orain urte asko baserri batean biziraupenerako beharrezkoak ziren abereak. Esnea ematen zuten eta handik gasna lortzen zen, haragia zuten (oilaskoak eta zerriak hilez ...)eta abar.



                                Abere gehienak belatian egoten ziren( behorrak, astoak, ardiak, behiak ...). Baziren etxabereak ere.(zakurrak, katuak, oilaskoak, oiloak, zerriak eta zerramak...)

                                 Azken hamarkadetan belatiak murriztu eta baratzeak ugaritu dira.

ZERBITZUAK:

         OSTATUAK: -ELUTSA (TABAKOAK)

                                         -HERRIKO OSTATUA

                                          -ASADOR LA BASQUE (PENTSIOA)

                                           - ETXALARKO BENTAK (HOTELA, MINI SOLARIUM, GIMNASIOA, IGERILEKU KLIMATIZATUA.)

               BOTIKA

             DENDAK: iturria etxea

                              Arrigaraia

                               Landaburua (itxita betirako)

              KOOPERATIBA: usoa (pentsuak, ferreteria, botikak)

              GALTZERDITEGIAK: lorpen

              ZURGINDEGIA:   - irigoien

                                          - iribarren

                                          -elixelai

                LANDA ETXEAK:

                       Etxalarren daude hemen inguruko landa etxe gehienak: guk batzuk aipatuko ditugu. Beraien argazkiak eta informazioa beraien web orrietan aurkituko duzu:

                       OHARRA:

Landa etxe hauen web orria " web orriak" leihoan aurkituko dituzue

                          1.- Perugorria berria:
                                2.- Peruarnea
                               3.-Tompalenea
                                4.-Saroiberri
                               5.-Mikelestonea 1 eta 2
                                 6.- Herri gain
                                7.-Antxurnea
                                  8.-Aldabeko Borda
                                9.-Aldalurberea
                                  10.-Añorbe
                                 11.-Oiarburua (sutearengatik itxita)
                                  12.-Bagoleko Borda
                                  13.- Basate
                                  14.- Bordaberri
                                 15.- Elizaldeko Borda
                                   16.-Gorostipaleko Borda
                                  17.- Iguzkiagerreko Borda
                                    18.- Iriberri
                                   19.- Eskisaroy
                                     20.-Iriondoa 1 eta 2
                                   21.-Juanpericenea
                                      22.-Katton
                                   23.- Martikonea
                                       24.- Harizpe
                                    25.- Gurutze
                                      26.-Agerrebereko borda

                   USATEGIAK:



     Etxalarri fama ematen dion gauzetariko bat da usategia. Bertan, orain hiru mendeko ehiza bezalakoa da. Hau da bere prozesua: AURTEN 140 DOZENA INGURU HARRAPATU DITUZTE!!

     1.-Usoak heldu direnean usazale batek abisua ematen du kornetaren bidez.

     2.-Orduan txatarra* mugitzen hasten dira, usoak saretara bideratzeko.

     3.-Usoak bideratzean paletak* botatzen dira uso multzun gibelko aldera, (txatarra jotzen segitzen dute) eta usoak, uste dute arranoa dela eta beheratu edo apaltzen dira. Horrela sareen altura berdinean jartzen dire.

      4.-Usoak sareetara ailegatzen direnean, usazale talde batek sareak aktibatu edo botatzen dute, eta bertan usoak ataskatutak geratzen dira.

      5.-Usazaleak orduan gordeta zeuden lekutik atera eta usoak hartzera joaten dira, usoak hartzeko, ez dute sareak igotzen, sarearen zulotik ateratzen dute usoa, ( lan hau ez da batere erraxa eta normalki usazaleak bakarrik badakite nola ateitzen diren usoak )  uso batzuei, lepoari buelta ematen diote eta autsiki iten diote hiltzeko. Bertze uso batzuk zakuetan sartzen dituzte saltzeko. Usoak eskautzen direnean korneta bi aldiz jotzen dute eta orduan daukate baimena ehiztariak tiro egiteko.

      *Txatarra:Makil bat da eta trapo xuri bat du lotuta. Gauza xuriekin usoak izitzen direnez txatarrik ez dagoen tokira joaten dira eta toki hori sarea da.

Bertan postuak eta trepak daude.

     TREPAK:bakoitzak bere izena dauka. Lau hanken gainean daude eta gainean balkoi antzeko bat dauka. Bertan zalaparta jo eta paletak botatzen dira.

      Zazpi trepa daude:
                   1.- Ezponda gaina
                   2.- Trepa gibelin
                   3.- Trepa
                   4.-Haritza
                   5.- Gibelin trepa
                  6.-Belata
                   7.- Idoikua

         Eta abata bat:
                   1.-Larrekua

Usategietako denboraldia urriaren 1 etik azaroaren 20ra izan zen eta bertako postuen subasta irailaren 9 an izan zen. Urriaren 3.igandean Usategietako Igandea ospatu zen. Joan den urtean denboraldi bikaina izan genuen izan ere, 140 dozena inguru harrapatu zituzten. Gainera ipar haizeak lagun egin zien. Usategietako igandean harrapatu ziren uso gehien: 23 dozena.Aurtengo denboraldia urriak 1ean hasi zen eta azaroak 20an akautuko da. Urriaren hirugarren igandean usategietako igandea izango da. Larunbatean tortilla txapelketa eta afaria izango da.


       .



USATEGIEN INFORMAZIO GEHIAGO www.palombe.com WEBGUNEAN.(FRANTZESEZ DAGO)


Argazkiak

        ARGAZKI BATZUK
                               HERRIAREN ARGAZKIA